CÁC KHOẢN THU TRONG TRƯỜNG HỌC: HIỂU ĐÚNG ĐỂ THỰC HIỆN ĐÚNG
Lượt xem:
Phòng ngừa lạm thu không có nghĩa là không được thực hiện bất kỳ khoản thu nào trong trường học. Điều quan trọng là phải xác định đúng căn cứ, đúng đối tượng, đúng mức, đúng quy trình; khoản tự nguyện phải thực sự tự nguyện và việc thu – chi phải công khai, minh bạch. Hiểu đúng quy định là cơ sở để thực hiện đúng và cùng giám sát.
Đầu năm học, các khoản thu trong trường học luôn là nội dung được cha mẹ học sinh và xã hội quan tâm. Đây cũng là lĩnh vực cần được thực hiện thận trọng, bởi mỗi khoản có căn cứ, mục đích, đối tượng và cách thức quản lý khác nhau.
Trong thực tế, khi yêu cầu phòng ngừa lạm thu ngày càng được chú trọng, đôi khi xuất hiện cách hiểu rằng “để không sai thì tốt nhất không thu khoản nào”. Ở chiều ngược lại, cũng không thể cho rằng chỉ cần cha mẹ học sinh đồng thuận thì khoản nào cũng có thể tổ chức thu.
Cả hai cách hiểu đều chưa đầy đủ.
Pháp luật vừa quy định những khoản được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, vừa đặt ra những giới hạn để phòng ngừa việc thu sai. Vì vậy, điều cần quan tâm không đơn giản là “có thu hay không”, mà phải làm rõ: khoản gì, căn cứ vào đâu, áp dụng cho ai, mức nào, mang tính chất dịch vụ hay tự nguyện và được quản lý, sử dụng ra sao.
Không vì sợ thu sai mà hiểu thành không được thu; cũng không vì được phép thu mà mặc nhiên phải thu. Hiểu đúng quy định là cơ sở để thực hiện đúng.
Ba nhóm kinh phí cần phân biệt rõ
Trong trường học, có ba nội dung dễ bị nhầm lẫn với nhau: khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục ngoài học phí; kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh; và tài trợ cho cơ sở giáo dục.
Đây là ba nhóm có căn cứ, tính chất và cách thức thực hiện khác nhau.
INFOGRAPHIC: BA NHÓM KINH PHÍ CẦN PHÂN BIỆT RÕ
Infographic tuyên truyền: Ba nhóm kinh phí có căn cứ, tính chất và cách thức thực hiện khác nhau – Hiểu đúng để thực hiện đúng và cùng giám sát.
Khoản thu dịch vụ: được quy định không có nghĩa là bắt buộc phải thu
Nghị quyết số 23/2023/NQ-HĐND ngày 28/12/2023 của HĐND tỉnh Kiên Giang quy định mức thu các khoản dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục ngoài học phí đáp ứng nhu cầu người học tại cơ sở giáo dục công lập.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Nghị quyết số 15/NQ-HĐND ngày 01/7/2025 của HĐND tỉnh An Giang xác định Nghị quyết số 23/2023/NQ-HĐND tại STT 11, Phụ lục I, thuộc nhóm nghị quyết tiếp tục được áp dụng trên phạm vi tỉnh An Giang mới cho đến khi có văn bản thay thế hoặc bãi bỏ.
Điều cần hiểu đúng là: có quy định về khoản thu và mức thu không đồng nghĩa với việc mọi cơ sở giáo dục đều phải tổ chức thu, cũng không có nghĩa mọi học sinh đều phải đóng như nhau.
Đối với khoản dịch vụ, phải căn cứ nhu cầu của người học, điều kiện thực tế và việc tổ chức cung cấp dịch vụ; mức quy định là mức tối đa, không phải mức mặc nhiên phải áp dụng. Việc thu – chi phải thực hiện đúng quy định và bảo đảm công khai, minh bạch.
Có thể ghi nhớ đơn giản:
Có trong danh mục ≠ bắt buộc phải thu.
Mức tối đa ≠ mức bắt buộc phải đóng.
Dịch vụ phải gắn với nhu cầu và việc tổ chức thực tế.
Kinh phí Ban đại diện cha mẹ học sinh: tự nguyện không phải là chia đều
Một nội dung thường được gọi bằng những tên quen thuộc như “quỹ phụ huynh”, “quỹ hội”, “quỹ lớp”. Tuy nhiên, theo Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT, cần hiểu đúng đây là kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Thông tư 55 hiện được Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật ghi nhận còn hiệu lực. Ban đại diện cha mẹ học sinh được tổ chức để phối hợp với nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục.
Kinh phí hoạt động của Ban đại diện được hình thành từ sự ủng hộ tự nguyện của cha mẹ học sinh và nguồn tài trợ hợp pháp khác. Việc thu – chi phải công khai, dân chủ; đặc biệt, không được quy định mức kinh phí ủng hộ bình quân đối với cha mẹ học sinh.
Vì vậy: Tự nguyện ≠ chia đều.
“Tự nguyện” phải được hiểu đúng bản chất là mỗi gia đình có quyền quyết định việc ủng hộ phù hợp với điều kiện và nguyện vọng của mình. Không nên biến một khoản tự nguyện thành nghĩa vụ bằng cách ấn định mức bình quân, mức tối thiểu hoặc tạo áp lực phải đóng.
Cũng cần hiểu rằng sự đồng thuận hay biểu quyết của số đông không làm thay đổi tính chất pháp lý của một khoản thu. Một nội dung không phù hợp quy định không thể trở thành phù hợp chỉ vì được nhiều người đồng ý hoặc được gọi bằng một tên khác.
Ban đại diện cha mẹ học sinh trước hết là cầu nối phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục học sinh, không phải bộ phận tài chính hay bộ phận thu tiền thay cho nhà trường.
Tài trợ cho cơ sở giáo dục: tự nguyện và có quy trình riêng
Tài trợ cho cơ sở giáo dục là một cơ chế khác và không đồng nhất với kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Thông tư số 16/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định riêng về tài trợ cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hiện ghi nhận Thông tư này còn hiệu lực.
Theo quy định, việc tài trợ phải bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, không ép buộc; không quy định mức tài trợ bình quân, không quy định mức tài trợ tối thiểu. Việc vận động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng tài trợ phải thực hiện đúng mục đích và đúng trình tự.
Do đó: Tài trợ ≠ khoản đóng góp bắt buộc.
Việc một tổ chức hoặc cá nhân tự nguyện hỗ trợ cơ sở giáo dục cũng không làm thay đổi yêu cầu về công khai, minh bạch và quản lý đúng quy định.
Phòng ngừa lạm thu không đồng nghĩa với “không thu”
Đây là điểm rất cần được hiểu đúng. Không gọi một khoản là “lạm thu” chỉ vì trong quá trình thực hiện có phát sinh việc thu tiền. Một khoản có căn cứ pháp lý, đúng đối tượng, đúng điều kiện, không vượt mức quy định và được thực hiện đúng trình tự cần được nhìn nhận đúng với tính chất của khoản đó.
Điều cần phòng ngừa là những trường hợp như tự đặt thêm khoản thu không có căn cứ; thu sai đối tượng; thu vượt mức được phép; thu khi dịch vụ không được tổ chức; biến khoản tự nguyện thành bắt buộc; chia bình quân hoặc đặt mức tối thiểu cho khoản tự nguyện; sử dụng Ban đại diện cha mẹ học sinh không đúng chức năng; hoặc thu – chi thiếu công khai, minh bạch.
Như vậy, phòng ngừa lạm thu cần được hiểu theo hướng ngăn ngừa việc thu sai, chứ không phải xóa bỏ mọi khoản thu đã được pháp luật quy định.
Đây cũng là điểm giúp tránh hai thái cực:
Không vì sợ sai mà không thực hiện những nội dung pháp luật cho phép và thực tế giáo dục cần thiết. Cũng không vì pháp luật cho phép mà mặc nhiên tổ chức thu khi chưa đủ điều kiện. Minh bạch để tạo đồng thuận
Công khai, minh bạch không phải là thông báo một số tiền. Điều quan trọng hơn là giúp cha mẹ học sinh biết được khoản đó căn cứ vào văn bản nào, phục vụ mục đích gì, áp dụng cho đối tượng nào, mức thu được xác định ra sao, mang tính chất dịch vụ hay tự nguyện, ai quản lý và việc sử dụng được công khai như thế nào.
Khi thông tin được công khai rõ ràng, nhà trường thực hiện đúng trách nhiệm, giáo viên thực hiện đúng nhiệm vụ, Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động đúng chức năng và cha mẹ học sinh hiểu rõ quyền của mình thì việc phối hợp sẽ thuận lợi hơn. Đồng thời, những khoản chưa phù hợp cũng có thể được nhận diện và chấn chỉnh ngay từ đầu.
Đó chính là ý nghĩa của việc cùng giám sát: không phải để tạo khoảng cách giữa gia đình và nhà trường, mà để các bên cùng thực hiện đúng quy định và cùng bảo vệ quyền lợi của học sinh.
Hiểu đúng để thực hiện đúng
Từ các quy định hiện hành, Trường Tiểu học Vĩnh Phong 1 mong muốn cùng cha mẹ học sinh chia sẻ những thông điệp dễ nhớ:
Không phải “không được thu” – mà là không được thu sai.
Có trong danh mục ≠ bắt buộc phải thu.
Mức tối đa ≠ mức bắt buộc.
Tự nguyện ≠ chia đều.
Kinh phí Ban đại diện CMHS ≠ khoản thu của nhà trường.
Ban đại diện CMHS ≠ bộ phận thu tiền của nhà trường.
Tài trợ ≠ khoản đóng góp bắt buộc.
Hiểu đúng để thực hiện đúng – công khai để cùng giám sát – minh bạch để tạo đồng thuận.
Trường Tiểu học Vĩnh Phong 1 mong tiếp tục nhận được sự đồng hành, chia sẻ và giám sát của cha mẹ học sinh trên tinh thần dân chủ, trách nhiệm, công khai và minh bạch, cùng xây dựng mối quan hệ Nhà trường – Gia đình – Xã hội tin cậy, hướng đến mục tiêu cao nhất là quyền lợi và sự tiến bộ của học sinh.
Nguồn tham khảo: Nghị quyết số 15/NQ-HĐND ngày 01/7/2025 của HĐND tỉnh An Giang; Nghị quyết số 23/2023/NQ-HĐND ngày 28/12/2023; Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ngày 22/11/2011; Thông tư số 16/2018/TT-BGDĐT ngày 03/8/2018; Kế hoạch số 21/KH-THVP1 ngày 04/9/2026 và Phụ lục hướng dẫn của Trường Tiểu học Vĩnh Phong 1.
